Filosofisch café

Sjoerd van der Niet

Impressie van de bijeenkomst van het Filosofisch Café Haarlem op 4 oktober 2017

Op deze avond hield Sjoerd van der Niet een inleiding voor zo’n 100 aanwezigen over zijn boek:
Als, Dan, Dus, Daarom; Een inleiding in de taalfilosofie.

Sjoerd van der Niet studeerde natuurkunde en filosofie en werkt vanuit zijn bureau Verhelder als adviseur voor strategie en argumentatie.

Met een PowerPointpresentatie begon hij zijn inleiding met enkele opmerkelijk taaluitingen:

  • Verboden toegang voor onbevoegden (dubbelop: onbevoegd betekent al dat je er niet mag komen)
  • Goede voornemens? Nee, wel veel stoute. (Loesje)
  • Uiterwaarden mogelijk ontruimd door hoge waterstand

De inleiding had 4 onderwerpen. Sjoerd begon met de titel van zijn boek Als, Dan, Dus, Daarom, de redeneerwoorden. Aan de hand van een aantal voorbeelden liet hij zien dat redeneerwoorden vaak verkeerd worden gebruikt. Aandacht voor een juiste redenatie is vereist:

  • Als er geen licht brandt, dan zijn ze niet thuis.
  • Als ze niet thuis zijn, dan brandt er geen licht.
  • Er brandt geen licht, dus ze zijn niet thuis.
  • Er brandt geen licht, omdat ze niet thuis zijn.
  • Er brandt geen licht, doordat ze niet thuis zijn.

Daarna gaf Sjoerd aan dat ook de 140 tekens van Twitter een duidelijke structuur hebben van:

  • Constatering
  • Oordeel
  • Actie

Twee voorbeelden van bekende Twitteraars:

  1. Trump
    1. With Irma and Harvey devastation
    2. Tax Cuts and Tax Reform is needed more than ever before
    3. Go Congress, go!
  2. Wilders
    1. Juncker houdt woensdag zijn laatste Troonrede en hij wil meer Europa
    2. Minder Juncker, minder EU, minder Brussel
    3. Nexit

Wil je ageren tegen een twitterbericht dan is het verstandig om de geldigheid van de redenatie tussen constatering, oordeel en actie te onderzoeken.

Verder met de zoektocht naar kennis en naar de waarheid. Voor de taalfilosoof zijn alleen zinnen waar of onwaar. De zin geeft een betekenis, een voorstelling van de wereld. Als de voorstelling klopt met de werkelijkheid, dan is de zin waar.

Tot slot ging Sjoerd in op keuzeproblemen en de mogelijkheid om daar met argumenteren uit te komen. Dat blijkt erg lastig. Bij bijvoorbeeld de aanleg van een weg door een natuurgebied krijg je te maken met argumenten die je niet bij elkaar kunt optellen: kosten van de aanleg, tijdswinst voor de automobilist en schade aan de natuur. Hier komt de verantwoordelijkheid van de politicus naar boven. De politicus moet dan, goed geïnformeerd op basis van de feiten, de redenering maken. En iedere redenering, iedere weging van de argumenten is een keuze!

Na de pauze startte Sjoerd van der Niet zoals beloofd met een voorbeeld.

Bij de zin: ‘Het gras is blauw onder een strak groene hemel,’ begrijpt iedereen wat er wordt bedoeld. Iedereen is goed geïnformeerd en snapt dat de betekenis van groen en blauw is verwisseld. Ten minste de betekenis die wij er nu aan geven. Dit is een afspraak, een conventie die kan wijzigen in de tijd. Tegenwoordig heeft ‘vet’ bijvoorbeeld een positieve betekenis. Voor de taalfilosoof is niet zozeer de betekenis van belang maar de mogelijkheid om een onderscheid te maken: wat is hetzelfde en wat is verschillend.

Een spreker vroeg hoe Sjoerd tegen de genderneutraliteit discussie aankijkt. Sjoerd gaf aan dat dit een mooi voorbeeld is van het levend zijn van een taal, van de organische ontwikkeling. Met elkaar worden er in de discussie nieuwe woorden gegeven aan nieuwe betekenissen.

Of Sjoerd een rol ziet weggelegd voor een taalfilosoof in de 2e Kamer? Sjoerd geeft aan dat hij veel redeneringen ziet die evident onjuist zijn en dat hier wel meer aandacht aan besteed zou mogen worden. Een spreker gaf aan dat bij de formulering van het D66 programma in Haarlem er veel aandacht was voor de goede formulering.

Een spreker gaf aan dat veel discussies plaats vinden op basis van wat mensen vinden of geloven. Sjoerd gaf aan dat je hier alert op moet zijn omdat een mening niet mag worden verward met de feiten en niet mag leiden tot een waarheid.

Een spreker vroeg wat nu het belangrijkste onderwerp van discussie is binnen de taalfilosofie.

Sjoerd gaf aan dat het gaat om representatie versus redenatie. De representatie gaat terug op de Wiener Kreis.

De Wiener Kreis was een groep wetenschappers en filosofen (Schlick, Neurath, Waismann, Carnap, Ayer e.a.), die eind twintiger jaren schoon schip wilde maken met de metafysica en de traditionele kennisleer. Ze stelden een criterium op met behulp waarvan een duidelijk onderscheid kan worden gemaakt tussen zinvolle en zinloze uitspraken. Zij werden daarbij met name geïnspireerd door de logische en taalkundige analyses van Frege, Russell en Wittgenstein. Daarmee werd de grondslag gelegd voor één van de hoofdstromingen in de hedendaagse filosofie, de zogenaamde analytische wijsbegeerte. 

Bij de redenatie gaat het om de logica de wetenschap van de waarheid (van de zin) of de kunst van het geldig redeneren.

Het was een bijzondere avond die helaas niet bij iedereen even goed in de smaak viel. Na afloop bleef Sjoerd van der Niet aanwezig om vragen te beantwoorden en boeken te signeren.

Gerrit van Elburg